Seçim Yasası Değişirken Türkler Sessiz mi Kalıyor?
Kuzey Makedonya’da seçim kanununa ilişkin değişiklikler, Mecliste Makedon ve Arnavut siyasi partileri arasında yürütülen yoğun pazarlıklarla gündemin en önemli başlıklarından biri olmaya devam ediyor. Buna karşın, bu değişikliklerden doğrudan etkilenecek Türk toplumunun ve Türk siyasi partilerinin konuya ilişkin görüşleri ise kamuoyunda yeterince duyulmuyor.
Oysa seçim sistemi, yalnızca siyasi partilerin değil, ülkedeki tüm toplulukların gelecekteki temsil gücünü belirleyen en önemli unsurlardan biridir. Peki, seçim kanununda hangi değişiklikler öngörülüyor ve bunlar Türk toplumunu nasıl etkileyebilir?
Meclisteki tartışmalar üç temel başlık etrafında şekilleniyor.
Diasporanın oy kullanması
İlk tartışma, yurt dışında yaşayan Kuzey Makedonya vatandaşlarının oy kullanma şekliyle ilgilidir. Hükümet, gurbetçilerin oylarını çevrim içi veya posta yoluyla kullanabilmesini önerirken, muhalefet partileri bu yöntemlerin manipülasyona açık olabileceğini savunarak teklife karşı çıkıyor.
Benim kişisel kanaatim ise farklıdır. Ülkede en az altı ay (185 gün) yaşamayan vatandaşların seçimlerde oy kullanmaması daha adil bir yaklaşım olabilir. Sonuçta burada yaşamayan, vergisini burada ödemeyen ve ülkenin günlük sorunlarını doğrudan hissetmeyen bir kişinin, burada yaşayan insanların geleceğini belirlemesi ne kadar doğrudur?
Elbette bu konu siyasi tartışmaların ötesinde, Anayasa ve mevcut hukuk düzeni çerçevesinde değerlendirilmesi gereken bir meseledir. En doğru kararı verecek olanlar da hukukçular ve ilgili kurumlardır.
Tek seçim bölgesi
İkinci ve belki de en önemli tartışma, mevcut altı seçim bölgesi yerine ülkenin tek seçim bölgesi haline getirilmesidir.
Bugün Parlamento, altı seçim bölgesinden seçilen 120 milletvekilinden oluşmaktadır. Hem iktidar hem de muhalefet, tek seçim bölgesine geçilmesine sıcak baksa da bunun hangi şartlarla yapılacağı konusunda uzlaşabilmiş değildir. En önemli şartlardan biri ise yüzde 5 seçim barajıdır.
Türk toplumu açısından tek seçim bölgesi hem fırsatlar hem de riskler taşımaktadır.
Türk seçmenlerin ülkenin farklı bölgelerine dağılmış olması nedeniyle mevcut sistemde oylar bölünmekte ve zaman zaman hiçbir seçim bölgesinde milletvekili çıkaracak seviyeye ulaşamamaktadır. Tek seçim bölgesi uygulamasında ise ülke genelindeki Türk oyları birleşeceği için Türk partilerinin veya Türk adayların temsil edilme ihtimali artabilir.
Ancak meselenin diğer yüzünü de görmezden gelemeyiz.
Türk toplumu, ne yazık ki birçok konuda olduğu gibi siyasette de parçalı bir görüntü sergilemektedir. Birden fazla Türk partisinin bulunması, farklı siyasi tercihlerin ortaya çıkması ve kişisel siyasi hedeflerin ön plana çıkması, oyların yine bölünmesine neden olabilir.
Bunun yanında Makedon ve Arnavut partilerinin listelerinde Türk kökenli adaya yer vermesi de muhtemeldir. Ayrıca sivil toplumdan veya bağımsız siyaset yapmak isteyen isimlerin aday olması da Türk oylarının farklı adreslere dağılmasına yol açabilir.
Dolayısıyla tek seçim bölgesi tek başına Türk toplumunun temsil sorununu çözmeyecektir. Asıl belirleyici unsur, Türk seçmenin ortak bir siyasi strateji oluşturup oluşturamayacağıdır.
Öte yandan tek seçim bölgesiyle birlikte yüzde 5 seçim barajı getirilirse, küçük partilerin Parlamento’ya girmesi daha da zorlaşacaktır. Böyle bir durumda Türk partilerinin büyük partilerle seçim öncesi koalisyon yapması neredeyse kaçınılmaz hale gelebilir.
Siyasi partilerin finansmanı
Üçüncü başlık ise siyasi partilerin finansmanına ilişkindir.
Buradaki amaç, seçim kampanyalarının finansmanını daha şeffaf hâle getirmek, gelir ve giderlerin daha sıkı denetlenmesini sağlamak ve uluslararası demokratik standartlara uygun bir sistem oluşturmaktır. Bu değişiklik doğrudan temsil sistemini etkilemese de siyasi rekabetin daha adil yürütülmesine katkı sağlayabilir.
Seçim Kanunu’na ilişkin değişiklikler halen Mecliste görüşülüyor. Muhalefetin sunduğu çok sayıdaki değişiklik önergesi nedeniyle süreç beklenenden yavaş ilerliyor.
Ancak dikkat çeken bir başka husus daha var. Mecliste Makedon ve Arnavut siyasi partileri kendi tezlerini yüksek sesle savunurken, Türk toplumunun bu hayati konuda ortak ve güçlü bir ses ortaya koyabildiğini söylemek zor.
Oysa bugün alınacak kararlar yalnızca bir sonraki seçimi değil, Türk toplumunun uzun yıllar parlamentodaki temsil gücünü de şekillendirecektir.
Bu nedenle başta Türk siyasi partileri olmak üzere sivil toplum kuruluşlarımızın, akademisyenlerimizin ve kanaat önderlerimizin seçim kanunu konusunda açık, somut ve ortak bir vizyon ortaya koymalarının zamanı gelmiştir.
Çünkü seçim sistemi değişebilir. Asıl önemli olan, Türk toplumunun bu değişime hazırlıklı olup olmadığıdır.
Prof. Dr. Bülent Derviş












