Hükümetin uygulamaya koymayı hazırlandığı yeni finansal araç olarak adladırılan Vatandaş tahvili son günlerde ekonominin gündeminden düşmüyor. Tahvil, senet, bono gibi kelimeler ekonomide sık sık kullanılsa bile vatandaş olarak bunların ne anlama geldiği veya ne işe yaradığı çok fazla bilinmez. Aslında bunlar finansal araç olarak kabul edilen bir borç belgesidir. Dolayısıyla devlet tahvili, genellikle ülkedeki finans kuruluşların(bankalar, sigorta şirketleri, özel emeklilik şirketleri v.s.) devletin belirlemiş olduğu faiz oranı ve vade’ye göre devlete borç vermesidir. Devlet aldığı borcu vadesi geldiğinde ana para ve faizi ile beraber geri ödeyeceğinin garantisini vererek taahhüt eder. Buna göre devlete borç veren şirketler borcun karşılığında devlet tahvili elde eder. Borcun vadesi dolduğunda devlet tahvilini geri vererek verdiği borcu faizi ile beraber geri alır.
Geçen hafta Kuzey Makedonya başbakanı ve maliye bakanı ülke için yeni bir finansal (borçlanma) aracı olan Vatandaş tahvilini tanıtarak Temmuz ayının ortasında piyasaya sürüleceğini belirtti. Peki nedir bu vatandaş tahvili? Bu tahvili herkes alabilir mi? Şartları nelerdir? Niçin piyasaya sürülüyor? Avantajları dezavantajları nedir? Hükümet bu finansal araç’ı piyasaya sürmekle ne amaçlıyor? gibi sorulara yanıt arayalım…
Devlet tahvilinde olduğu gibi vatandaş tahvilinde de devlet iç piyasadan borç almayı hedeflemektedir. Devlet tahvilinden farklı olarak hükümet bu borçlanmayı doğrudan vatandaştan alacaktır. Alınan borç karşılığında vatandaşa “vatandaş tahivli” adı altında garanti belgesi verecektir. Hükümetin bundan toplamda 600 milyon denar (yaklaşık 9 milyon 800 bin avro) piyasadan borç alması beklenmektedir. Bankalar aracılığıyla her vatandaş bu tahvili alabilir. Vatandaşlık tahvili şartlarına baktığımızda asgari tutar 10 bin denar olmakla beraber 2 yıl vade ve yüzde 5’lik bir faiz getirisi sözkonusudur. (Ülkedeki bankaların mevdutlara verdiği yıllık faiz yüzde 2i la yüzde 3,5 arasında değişmektedir). Burada yeri gelmişken söz konusu tahvil, bono veya banka mevduatı gibi finansal araçların faiz getirisi olduğundan İslam dininde bu gibi yatırım araçlarını kullanılmasına izin yoktur, yasaklanmıştır. Başka bir yazıda faizin yasaka olmasının sebeplerini ekonomik açıdan ele alacağım.
Konumuza dönersek, “vatandaş tahivlin” geri ödemesi 2 yıl sonra olacağından hükümetin elde edeceği bu fonu bütçe açığını finanse etmek için orta vadeli bir kaynak olarak görebiliriz.
Ülke ekonomisi son 1,5 yıldır fiyat artışları ve yüksek enflasyon ile karşı karşıya kalmıştır. Enflasyonun kaynağına baktığımızda genellikle ekonominin arz (üretim) kaynaklı sıkıntılardan doğan fiyat artışları olduğunu görmekteyiz. Ancak Nisan ayında asgari ücretteki yüksek artış ve buna bağlı olarak ortalama ücretin artması ekonomideki toplam talebin artmasını tetiklemiştir. Dolayısıyla ekonomideki toplam talebi kısmanın dolaylı bir yolu da vatandaşın parasını bir yerlerde bloke etmesidir. Vatandaş tahvilin diğer bir amacı da ülkedeki harcamaların azaltılması sağlamaktır. Diğer bir deyişle vatandaşları devlete borç vererek bir yerde tasarruf etmeye yönlendirilerek toplam talebi azaltmak ve bunun sonucunda yüksek talep nedeniyle ortaya çıkabilecek fiyatlar artışlarını önüne geçmektir.
Sonuç olarak hükümet yeni bir model ve yeni bir finansal enstrüman ile doğrudan vatandaştan borçlanmanın yolunu bulmuştur. Vatandaş tahvilinin beklenen ilgiyi görüp görmeyeceği ve nasıl bir netice ortaya çıkacağını bekleyerek göreceğiz.











